Deepfake’i po upadku rosyjskich obiektów. Atak na zaufanie Polaków

dzienniknarodowy.pl 11 godzin temu
Zdjęcie: Deepfake’i po upadku rosyjskich obiektów. Atak na zaufanie Polaków


Po upadku trzech rosyjskich obiektów w Polsce 20 listopada NASK do godz. 14.30 zgłosił platformom około 40 dezinformujących treści wygenerowanych przez AI. Fałszywe materiały wykorzystywały wizerunki Władysława Kosiniaka-Kamysza i Marcina Kierwińskiego. Stawką jest zaufanie Polaków do alarmów oraz komunikatów podczas realnego zagrożenia.

Fałszywe nagrania po realnym incydencie

Dezinformacyjna fala ruszyła po nocnym rosyjskim ataku na Ukrainę i naruszeniu polskiej przestrzeni powietrznej. Biuro Bezpieczeństwa Narodowego potwierdziło upadek trzech obiektów w Nowym Lipowcu, Rudniku nad Sanem i Mołodyczu. Według wstępnych ustaleń były to pocisk manewrujący Ch-101, druga rakieta oraz najprawdopodobniej dron odrzutowy. Nikt nie ucierpiał.

Centrum Walki z Dezinformacją uruchomiło nadzwyczajny monitoring sieci. Do godz. 14.30 NASK zgłosił platformom społecznościowym około 40 treści zawierających materiały stworzone z użyciem sztucznej inteligencji. Wykorzystywały one wizerunki ministra obrony narodowej Władysława Kosiniaka-Kamysza i ministra spraw wewnętrznych i administracji Marcina Kierwińskiego. Nie były to ostre komentarze polityczne, ale materiały przypisujące ludziom słowa i reakcje, których nie było.

Jeden z deepfake’ów powstał z wykorzystaniem starszego nagrania Telewizji Republika. Zmieniono pasek informacyjny i oznaczenia stacji, a Kosiniakowi-Kamyszowi przypisano wypowiedź, której nie wygłosił. Ten sam falsyfikat krążył już w 2025 roku po eksplozji drona w Osinach. Jak podał Rzeszów News za PAP, jeden z wpisów z nagraniem osiągnął 20 listopada 322 tys. wyświetleń w serwisie X.

Trzy narracje obliczone na chaos

Ministerstwo Cyfryzacji opisało trzy główne kierunki manipulacji. Pierwszy podważał skuteczność polskiej obrony i działanie systemu ostrzegania. Drugi głosił, iż rząd przygotowuje stan wyjątkowy, aby uniemożliwić przeprowadzenie przyszłorocznych wyborów parlamentarnych. Trzeci przypisywał Ukrainie celową prowokację albo świadome przepuszczenie rosyjskich pocisków nad Polskę. Nie przedstawiono dowodów na te twierdzenia.

Fałszywa grafika pokazywała również samoloty F-16 rzekomo ścigające rakietę. NASK zgłosił ją platformom jako materiał wygenerowany przez AI. Najwięcej podobnych treści zidentyfikowano w serwisie X, ale pojawiały się także na TikToku i YouTubie. Prawdziwy incydent wojskowy stał się paliwem dla obrazów i opowieści udających dokumentację zdarzeń.

Mechanizm jest znany. Najpierw pojawia się realne zagrożenie i brak pełnej wiedzy w pierwszych minutach. Potem konta nastawione na zasięg podsuwają prostą, sensacyjną odpowiedź. Podobną próbę wykorzystania napięcia informacyjnego widzieliśmy, gdy fałszywy alarm miał przykryć defiladę wojskową. Dziś narzędzia AI pozwalają dołożyć twarz ministra, sztuczny głos i fałszywy pasek telewizyjny.

Krytyka państwa to nie dezinformacja

Walka z manipulacją nie może oznaczać żądania ślepej wiary w każdy komunikat władzy. Polacy mają prawo pytać, dlaczego trzy rosyjskie obiekty spadły na terytorium Rzeczypospolitej, czy można było je zestrzelić i czy procedury alarmowe zadziałały adekwatnie. To pytania o bezpieczeństwo rodzin i skuteczność państwa. Próba wrzucenia każdej niewygodnej opinii do worka z dezinformacją byłaby nadużyciem.

Granica jest czytelna. Ocena działań MON może być surowa. Zmyślona wypowiedź ministra przez cały czas pozostaje fałszerstwem. Spór o zakres odpowiedzialności rządu jest potrzebny. Teoria o tajnym planie odwołania wyborów, pozbawiona dowodów, służy sianiu paniki. Wolność słowa wymaga odpowiedzialności za fakty, zwłaszcza gdy alarmy dotyczą rakiet i dronów.

Państwo musi odpowiadać szybko, konkretnie i bez propagandowego zadęcia. W przypadku Rudnika nad Sanem alert o realnym zagrożeniu wysłano o godz. 6.33, syreny uruchomiono dwie minuty później, a obiekt spadł o godz. 6.38. W Nowym Lipowcu alert wysłano o godz. 6.30, syreny włączono minutę później, a uderzenie nastąpiło o godz. 6.36. Takie dane pozwalają obywatelom ocenić działanie służb. Ogólne zapewnienia tego nie zastąpią.

Wcześniejsze alerty dla Podkarpacia i Lubelszczyzny pokazały, iż mieszkańcy wschodniej Polski żyją blisko wojennego ryzyka. Każdy fałszywy film osłabiający wiarygodność ostrzeżeń może sprawić, iż ktoś zlekceważy następny prawdziwy komunikat. Właśnie tu kończy się internetowa zabawa, a zaczyna odpowiedzialność za cudze bezpieczeństwo.

Jak nie zostać przekaźnikiem kłamstwa

Nagranie z twarzą znanego polityka nie staje się prawdziwe dlatego, iż wygląda jak fragment programu informacyjnego. Przed udostępnieniem trzeba znaleźć pierwotną wypowiedź, sprawdzić datę materiału oraz porównać informację z komunikatami wojska, RCB, BBN lub adekwatnego urzędu wojewódzkiego. Brak potwierdzenia nie dowodzi spisku. Najczęściej oznacza, iż fakt nie został jeszcze zweryfikowany.

Nie wolno też używać generatywnej AI do „poprawiania” niewyraźnych zdjęć i przedstawiać wyniku jako dowodu. Program może dorysować szczegół, którego nie było w materiale źródłowym. W czasie kryzysu jeden nieodpowiedzialny wpis potrafi dotrzeć do setek tysięcy ludzi szybciej niż sprostowanie.

Rosja uderza w Ukrainę rakietami, a informacyjny chaos rozlewa się również na Polskę. Odpowiedzią nie może być cenzura ani naiwność. Potrzebujemy sprawnych instytucji, szybkich komunikatów i obywateli odpornych na manipulację. Suwerenne państwo broni granic, ale musi także chronić zdolność narodu do rozpoznawania prawdy w chwili zagrożenia.

Źródło: Rzeszów News, Ministerstwo Cyfryzacji, Biuro Bezpieczeństwa Narodowego, Podkarpacki Urząd Wojewódzki

Idź do oryginalnego materiału