Jakie wymogi techniczne i formalne musi spełniać nadruk na etykietach produktów spożywczych?

Etykieta produktu spożywczego musi jednocześnie przyciągać uwagę na półce i spełniać szczegółowe wymogi prawa. Od tego, czy zawiera wszystkie obowiązkowe informacje, czy jest czytelna i wykonana z bezpiecznych materiałów, zależy, czy produkt może trafić do sprzedaży. W artykule wyjaśniamy, jakie przepisy regulują znakowanie żywności, jakie informacje musi zawierać etykieta, jak przedstawiać alergeny i wartość odżywczą, jakie są wymogi co do wielkości czcionki, materiałów i farb oraz kto kontroluje oznakowanie.

Artykuł sponsorowany

Jakie przepisy prawne regulują znakowanie produktów spożywczych?

Podstawą jest unijne rozporządzenie nr 1169/2011 w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności. Określa ono, jakie informacje muszą znaleźć się na etykiecie, jak je przedstawić i w jakim języku. Uzupełniają je przepisy szczegółowe, między innymi rozporządzenie nr 1924/2006 dotyczące oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych oraz polska ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia.

Na projekt opakowania wpływają też przepisy dotyczące materiałów mających kontakt z żywnością, przede wszystkim rozporządzenie nr 1935/2004. Coraz większe znaczenie ma również unijne rozporządzenie w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych, w uproszczeniu PPWR, które wprowadza między innymi wymogi dotyczące recyklingu opakowań i ich oznakowania. Jego przepisy są wdrażane stopniowo, dlatego przy projektowaniu nowych opakowań warto śledzić kolejne terminy.

Jakie obowiązkowe informacje formalne musi zawierać etykieta spożywcza?

Etykieta musi zawierać zestaw informacji, które pozwalają konsumentowi poznać produkt i bezpiecznie z niego korzystać. Profesjonalne projektowanie opakowań uwzględnia je już na etapie projektu, tak aby obowiązkowe dane i grafika tworzyły czytelną całość. Do obowiązkowych informacji należą:

• nazwa żywności,
• wykaz składników, uszeregowany malejąco według masy w chwili użycia do produkcji,
• substancje powodujące alergie lub reakcje nietolerancji,
• ilość wybranych składników, jeżeli są wymienione w nazwie lub wyróżnione na etykiecie,
• ilość netto żywności,
• data minimalnej trwałości lub termin przydatności do spożycia,
• szczególne warunki przechowywania lub użycia, jeżeli są potrzebne,
• nazwa i adres podmiotu odpowiedzialnego za informacje o żywności,
• kraj lub miejsce pochodzenia, gdy wymagają tego przepisy,
• instrukcja użycia, jeżeli bez niej adekwatne użycie produktu byłoby utrudnione,
• rzeczywista zawartość alkoholu w napojach zawierających powyżej 1,2% objętościowo,
• informacja o wartości odżywczej.

Na produktach sprzedawanych w Polsce informacje muszą być podane w języku polskim, w sposób czytelny i łatwo dostępny.

Jak prawidłowo przedstawiać alergeny i wartość odżywczą na etykiecie?

Przepisy wymieniają 14 grup alergenów, między innymi zboża zawierające gluten, mleko, jaja, orzeszki ziemne, orzechy, soję, ryby i seler. jeżeli występują w produkcie, muszą zostać wyróżnione w wykazie składników, na przykład pogrubioną czcionką, innym krojem pisma lub kolorem tła. Dzięki temu osoby z alergiami pokarmowymi mogą gwałtownie je odnaleźć.

Informacja o wartości odżywczej obejmuje siedem pozycji, podawanych w ustalonej kolejności: wartość energetyczną, tłuszcz, w tym kwasy tłuszczowe nasycone, węglowodany, w tym cukry, białko oraz sól. Wartości podaje się w przeliczeniu na 100 g lub 100 ml produktu. Standardem jest tabela, ale gdy brakuje miejsca, dopuszcza się zapis liniowy.

Jakie są wymogi dotyczące wielkości czcionki i czytelności nadruku?

Rozporządzenie 1169/2011 określa minimalną wielkość czcionki obowiązkowych informacji przez wysokość małej litery x. Musi ona wynosić co najmniej 1,2 mm. Na opakowaniach, których największa powierzchnia jest mniejsza niż 80 cm², wystarczy 0,9 mm.

Sama wielkość czcionki nie wystarczy. Na czytelność wpływają też kontrast między tekstem a tłem, krój pisma, odstępy między liniami i literami oraz to, czy tekst nie jest zasłonięty grafiką ani zagięty na krawędzi opakowania. Nadruk powinien też pozostać czytelny przez cały czas, w którym produkt jest w obrocie, mimo kontaktu z wilgocią, zmian temperatury czy tarcia podczas transportu. Gdy na małym opakowaniu brakuje miejsca na wszystkie informacje, stosuje się etykiety wielowarstwowe typu peel-off, w których dodatkowe treści znajdują się pod odklejaną warstwą.

Jakie wymogi bezpieczeństwa muszą spełniać farby i kleje etykietowe?

Etykieta nie może przenosić do żywności substancji w ilościach zagrażających zdrowiu ani zmieniać smaku czy zapachu produktu. Dotyczy to zarówno materiałów mających bezpośredni kontakt z żywnością, jak i tych, z których substancje mogą przenikać przez opakowanie. Dlatego w produkcji etykiet spożywczych stosuje się farby niskomigracyjne oraz kleje przeznaczone do kontaktu z żywnością, w zależności od zastosowania akrylowe, kauczukowe lub inne.

Bezpieczeństwo materiałów potwierdzają badania migracji oraz deklaracje zgodności wydawane przez producentów. Producenci materiałów opakowaniowych muszą też stosować dobre praktyki produkcyjne, określone w rozporządzeniu nr 2023/2006. Część z nich ma dodatkowe certyfikaty, na przykład BRCGS Packaging Materials czy certyfikaty niezależnych instytutów badawczych, takich jak ISEGA. Do oceny, czy materiał nie zmienia smaku i zapachu żywności, stosuje się między innymi badania sensoryczne według normy EN 1230.

Jakie materiały i metody druku zapewniają trwałość etykiety spożywczej?

W produkcji etykiet spożywczych najczęściej stosuje się fleksografię, która sprawdza się przy dużych nakładach, oraz druk cyfrowy, wygodny przy krótkich seriach i częstych zmianach projektu. Zmienne dane, takie jak numer partii czy data minimalnej trwałości, nanosi się zwykle drukiem termotransferowym lub atramentowym już na linii pakującej.

Wybór podłoża zależy od produktu i warunków przechowywania. Etykiety papierowe, na przykład z papieru z certyfikatem FSC, dobrze sprawdzają się przy produktach suchych. Folie z polipropylenu są odporne na wilgoć, a folie polietylenowe, bardziej elastyczne, lepiej układają się na butelkach, które ściska się podczas użytkowania. Na szkle efekt etykiety niemal niewidocznej, czyli no-label look, daje przezroczysta folia, a etykiety termokurczliwe typu shrink sleeve dopasowują się do nieregularnych kształtów opakowania. Przy produktach mrożonych i tłustych warto wybierać materiały i lakiery odporne na niską temperaturę i tłuszcz.

Jakie organy odpowiadają za kontrolę oznakowania produktów spożywczych?

W Polsce oznakowanie żywności kontroluje kilka instytucji. Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych, czyli IJHARS, sprawdza jakość handlową produktów, w tym zgodność oznakowania z przepisami i rzeczywistym składem. Państwowa Inspekcja Sanitarna, kierowana przez Głównego Inspektora Sanitarnego, odpowiada za bezpieczeństwo zdrowotne żywności, w tym za prawidłowe informowanie o alergenach i stosowanie oświadczeń zdrowotnych.

W przypadku produktów pochodzenia zwierzęcego nadzór sprawuje także Inspekcja Weterynaryjna, a w handlu detalicznym kontrole prowadzi również Inspekcja Handlowa. Nieprawidłowe oznakowanie może skutkować karą finansową, koniecznością zmiany etykiet, a choćby wycofaniem produktu z rynku. Dlatego projekt etykiety warto skonsultować z technologiem żywności lub specjalistą od prawa żywnościowego jeszcze przed drukiem.