
Wprowadzenie do problemu / definicja
Kampanie typu ClickFix to rozwijająca się forma socjotechniki, w której ofiara jest nakłaniana do samodzielnego uruchomienia polecenia, skryptu lub instalatora pod pretekstem weryfikacji, usunięcia błędu albo aktywacji rzekomo legalnego narzędzia. W najnowszej obserwowanej kampanii taki schemat został wykorzystany przez ROMULUS do dostarczenia złośliwego systemu klasy RAT, czyli trojana zdalnego dostępu.
RAT daje operatorowi ataku szeroką kontrolę nad zainfekowaną stacją roboczą. Może obejmować zdalne sterowanie pulpitem, podgląd aktywności użytkownika, dostęp do plików, uruchamianie kolejnych ładunków, a choćby przechwytywanie obrazu z kamery i dźwięku z mikrofonu. To sprawia, iż pozornie prosty etap socjotechniczny może gwałtownie przerodzić się w poważny incydent bezpieczeństwa.
W skrócie
- ROMULUS został powiązany z kampanią ClickFix prowadzącą do wdrożenia RAT o cechach zbliżonych do CNCMachineRMS.
- Łańcuch infekcji wykorzystuje złośliwy pakiet MSI uruchamiany przez PowerShell.
- W ataku zastosowano technikę DLL sideloading z użyciem legalnych, podpisanych komponentów.
- Implant umożliwia zdalne sterowanie komputerem, rekonesans systemu i uruchamianie kolejnych payloadów.
- Komunikacja z infrastrukturą atakującego odbywa się z użyciem DNS over HTTPS, co utrudnia wykrywanie.
Kontekst / historia
ROMULUS był już wcześniej łączony z działalnością polegającą na dostarczaniu malware przy użyciu przynęt ClickFix. Obecne ustalenia wskazują jednak, iż operatorzy rozwijają swoje podejście i korzystają z różnych wariantów łańcucha infekcji, zachowując przy tym wspólne elementy taktyczne, takie jak manipulowanie użytkownikiem oraz wykorzystanie DLL sideloading.
To wpisuje się w szerszy trend obserwowany w krajobrazie zagrożeń. ClickFix przestał być prostą metodą skłaniania użytkownika do uruchomienia pojedynczego polecenia i coraz częściej staje się elastycznym wektorem początkowego dostępu. W praktyce bywa wykorzystywany do dystrybucji loaderów, stealerów i trojanów zdalnego dostępu, a jego skuteczność wynika z połączenia wiarygodnie wyglądających przynęt z aktywnością inicjowaną bezpośrednio przez użytkownika.
Analiza techniczna
Analizowany łańcuch ataku rozpoczyna się od komunikatu ClickFix, którego celem jest nakłonienie ofiary do uruchomienia polecenia prowadzącego do pobrania lub startu złośliwego pakietu MSI. W opisywanym przypadku wykorzystywany był instalator podszywający się pod legalne narzędzie administracyjne, co miało zwiększyć wiarygodność operacji i ograniczyć podejrzenia po stronie użytkownika.
Następnie uruchamiany jest etap DLL sideloading. Technika ta polega na wykorzystaniu legalnego pliku wykonywalnego do załadowania złośliwej biblioteki DLL znajdującej się w ścieżce kontrolowanej przez napastnika. Taki model pozwala ukryć złośliwe działanie dzięki pozornie zaufanych komponentów i utrudniać analizę incydentu.
W dalszej fazie złośliwa biblioteka odpowiada za dekodowanie i uruchomienie shellcode’u, który wdraża końcowy implant RAT. To właśnie ten implant realizuje najważniejsze funkcje operacyjne, takie jak:
- zdalna kontrola pulpitu,
- podgląd i przechwytywanie obrazu ekranu,
- obsługa plików i uruchamianie dodatkowych komponentów,
- rekonesans środowiska systemowego,
- przechwytywanie obrazu z kamery i dźwięku z mikrofonu.
Szczególnie istotnym elementem kampanii jest wykorzystanie DNS over HTTPS do komunikacji z serwerami C2. Taki mechanizm utrudnia tradycyjne monitorowanie zapytań DNS w sieci organizacyjnej, ponieważ ruch jest ukrywany wewnątrz szyfrowanych połączeń HTTPS. Dla zespołów obronnych oznacza to konieczność silniejszego oparcia detekcji na telemetrii endpointów, analizie procesów oraz korelacji zachowań związanych z uruchamianiem instalatorów i interpreterów poleceń.
Konsekwencje / ryzyko
Skuteczna infekcja oznacza dla organizacji bardzo wysokie ryzyko operacyjne. RAT może dać napastnikowi pełną lub niemal pełną kontrolę nad stacją roboczą, umożliwiając monitorowanie działań użytkownika w czasie rzeczywistym, przejęcie dokumentów, podgląd danych wyświetlanych na ekranie oraz naruszenie prywatności poprzez dostęp do urządzeń audio i wideo.
Zagrożenie nie kończy się jednak na pojedynczym hoście. Taki implant może posłużyć jako przyczółek do dalszych działań w środowisku, w tym do dostarczania kolejnych ładunków, kradzieży poświadczeń, utrzymywania trwałości oraz rozpoznania infrastruktury przed próbą poruszania się lateralnego. W efekcie kampania ClickFix może być jedynie pierwszym etapem większego, wieloetapowego ataku.
Dodatkowym problemem jest fakt, iż część aktywności inicjuje sam użytkownik. Z perspektywy części mechanizmów ochronnych takie działanie może wyglądać jak legalne użycie systemu, co zwiększa znaczenie analityki behawioralnej i korelacji zdarzeń na poziomie EDR oraz XDR.
Rekomendacje
Organizacje powinny traktować ClickFix jako pełnoprawny wektor początkowego dostępu i odpowiednio dostosować scenariusze wykrywania. Szczególną uwagę warto poświęcić relacjom pomiędzy przeglądarką, schowkiem systemowym, oknem „Uruchom” oraz procesami takimi jak PowerShell, cmd i msiexec.
- Monitorować uruchomienia PowerShell, cmd oraz msiexec inicjowane bezpośrednio przez użytkownika po interakcji z treściami webowymi.
- Wdrażać detekcje nietypowego DLL sideloading, zwłaszcza gdy legalne binaria ładują biblioteki z katalogów tymczasowych lub profili użytkowników.
- Ograniczać wykonywanie nieautoryzowanych pakietów MSI oraz stosować zasady application control i allowlisting.
- Rozszerzyć analitykę SOC o korelację otwarcia podejrzanej strony, startu polecenia, uruchomienia instalatora oraz późniejszej komunikacji sieciowej.
- Profilować procesy inicjujące połączenia HTTPS mogące wskazywać na użycie kanałów DoH do komunikacji C2.
- Regularnie szkolić użytkowników, iż legalne serwisy nie wymagają wklejania poleceń do PowerShell ani okna „Uruchom” w celu przejścia weryfikacji.
Podsumowanie
Kampania ROMULUS pokazuje, iż ClickFix dojrzewa do roli skutecznego i uniwersalnego mechanizmu dostarczania malware. Połączenie socjotechniki, złośliwych instalatorów MSI, DLL sideloading oraz komunikacji przez DNS over HTTPS tworzy łańcuch ataku, który jest zarówno efektywny, jak i relatywnie trudny do wykrycia tradycyjnymi metodami.
Dla zespołów bezpieczeństwa najważniejsze pozostaje połączenie kontroli wykonania, widoczności na poziomie endpointów oraz edukacji użytkowników. To właśnie ten zestaw środków może ograniczyć skuteczność kampanii, w których pojedyncza decyzja ofiary otwiera drogę do pełnej kompromitacji stacji roboczej.





