To był zamach terrorystyczny, który można było oglądać praktycznie na żywo. Tragedia w Krakowie pokazuje z jednej strony rolę internetu i jego wpływ na społeczeństwo, jak i kondycję mediów oraz wreszcie stan debaty publicznej.
Napastnik z strzelający do ludzi jeszcze nie został ujęty, gdy już można było oglądać w internecie filmy z zamachu. Dosłownie chwilę po jego obezwładnieniu w sieci pojawiło się wideo pokazujące policjanta bohatersko z nim walczącego. Tragedia działa się na oczach milionów Polaków – ze wszystkimi konsekwencjami tego faktu.
Byliśmy z żoną w tym dniu w Krakowie i choć przebywaliśmy w Nowej Hucie, w bezpiecznym miejscu, bardzo gwałtownie zaczęliśmy otrzymywać telefony od bliskich martwiących się o nas. Trudno im się dziwić, Rynek Główny w Krakowie jest bardzo naturalną destynacją dla przyjezdnego.
Tragedie oglądamy teraz na żywo
Pamiętam 11 września 2001 r., gdy nastąpił atak na World Trade Center, jeszcze dokładniej zachował się w pamięci 10 kwietnia 2010 r., gdy wydarzyła się katastrofa w Smoleńsku. Siedziałem wtedy przed telewizorem i oczekiwałem na nowe informacje. Dziś świat wygląda inaczej i w pierwszym odruchu zajrzałem na dawnego Twittera, czyli X-a. Natychmiast otrzymałem porcję filmów pokazujących zamach z różnych ujęć. Z lekkim opóźnieniem te same relacje pojawiały się w kanałach informacyjnych telewizji.
Mówi się, iż jednym z pierwszych ataków niemal transmitowanych na Twitterze był zamach w Bostonie z 15 kwietnia 2013 r. Powstało wtedy wiele tekstów mówiących, iż media właśnie zmieniły się nie do poznania, iż nie nadążają, iż społecznościówki przejęły ich rolę. W 2026 r. ten efekt znacznie się wzmocnił. Ma to szereg negatywnych konsekwencji.
Co zamach w Krakowie mówi nam o stanie internetu i debaty publicznej?
Po pierwsze, praktycznie natychmiast temat został zaopiekowany przez polityków do uprawniania działalności bieżącej. Wyjątkowo paskudne były oskarżenia, iż policja nie reagowało i nie było jej na miejscu, podczas gdy na wideo rejestrującym rajd zamachowca przez ulicę Grodzką w kierunku Wawelu widać jadący za nim w pościgu radiowóz policyjny. Od miejsca wjazdu na Rynek do okolic placu św. Marii Magdaleny, gdzie film nakręcono jest około 700 -800 metrów. Serwis X został zalany przez polityków powtarzających kłamstwa o nieobecności policji. Pamiętam, jak bardzo mnie to wzburzyło, bo wystarczyło połączyć dwa obrazki w całość, żeby zobaczyć, iż kłamstwo jest szyte grubymi nićmi.
Kardynał Ryś, metropolita krakowski wypowiedział w dniu zamachu zdanie, które uderzyło mnie ze względu na jego utopijność. Brzmiało ono: „Musimy być razem”. Stało się dokładnie odwrotnie. Na ulicach Krakowa działy się dantejskie sceny, gdy politycy ruszyli do ataku – żeby jeszcze bardziej polaryzować społeczeństwo, podburzać nastroje. Kiedyś istniało w polityce pojęcie racji stanu. Oznaczało nadrzędność interesu państwa nad partykularnym interesem politycznym. Nic z tego nie zostało. Politycy zamiast jednoczyć straumatyzowane zamachem społeczeństwo, robią coś przeciwnego i jest to obrzydliwe.
Drugi problem, jaki jawi się po wydarzeniach w Krakowie dotyczy tego, jak my sami reagujemy w sieci. Wysyp „śledztw” na podstawie rozpikselowanych zbliżeń ze stopklatek filmów był porażający. Odpuściłem śledzenie społecznościówek w momencie, gdy algorytm zaczął mi podpowiadać przeciwstawne „analizy” tego, czy Michał O. był prawicowym czy lewicowym ekstremistą. Kanwą do takich rozważań była z jednej strony wypowiedź ministra spraw wewnętrznych, z drugiej profil zamachowcy na Facebooku. Lewicowość przypięto mu między innymi na podstawie t-shirtu z motywami z mangi.
Na podstawie wątłych informacji wydaje się dziś natychmiast wyrok. „Analizy” przypadkowych kont w internecie mają przesądzać o czyjejś winie czy politycznych sympatiach. Najpaskudniejsze były wpisy dotyczące walki rannego policjanta z 24-latkiem. Domorośli znawcy rozkładali na czynniki pierwsze liczbę strzałów, postawę policjanta. Ze swoich wygodnych kanap przesądzali, czy zachowanie policjanta było adekwatne. Nie interesował ich zupełnie fakt, iż człowiek ten walczył o życie w dodatku będąc – jak się później okazało – rannym. Straszne.
Trzeci problem, który się uwypuklił ma związek z pierwszym, ale celowo je rozdzieliłem, żeby nie stawiać znaku równości między naszą klasą polityczną, a obcą agenturą. Chodzi o rosyjską dezinformację, która zaczęła rozprzestrzeniać się natychmiast. Dotyczyła ona między innymi rzekomej służby Michała O. w Wojsku Polskim, rządowej prowokacji w calu odwołania Marszu Niepodległości i powiązań 24-latka z Ukrainą. OKO Press zanotowało, iż ta ostatnia fałszywka zaczęła viralowo rozchodzić się w internecie za pośrednictwem kont z Grecji, Hiszpanii, Wietnamu, Chin i Bułgarii. Ten wątek widać również w setkach komentarzy pod medialnymi informacjami dotyczącymi zamachu. Będziemy musieli poczekać na analizy serwisów fact-checkingowych i raporty NASK, ale już widać, iż wrogie nam ośrodki wykorzystały temat do szerzenia wielopoziomowej dezinformacji.
Zamach w Krakowie pokazuje niepokojąco smutny obraz naszej kondycji moralnej. Uwypukla wszechobecny brak empatii, wręcz znieczulicę. Filmy ze społecznościówek oglądane na kanapach przypominają reality show lub brutalne seriale z serwisów VOD. I tak trochę je traktujemy, zapominając, iż to nie fikcja, ale prawdziwe życie, gdzie giną prawdziwi ludzie. Politycy żerują na tych wydarzeniach i krążą jak sępy, podsycają nastroje, chcą nas skłócić, by ugrać większe poparcie. Koło się zamyka. Błędne koło nienawiści.
Czytaj także:
