Antarktyda mogła rozpadać się jak domino. Satelity odkryły naturalny hamulec

konto.spidersweb.pl 4 godzin temu

Gigantyczne ściany lodu runęły, ale katastrofa na szczęście nie postępowała dalej. Teraz już wiemy, dlaczego Antarktyda nie zawsze zachowuje się zgodnie z prognozami.

Spróbujmy wszyscy sobie wyobrazić kilkudziesięciometrową ścianę lodu, która nagle pęka pod własnym ciężarem i wpada do oceanu. Za nią odsłania się kolejna, jeszcze wyższa, która również się rozpada. I tak bez końca, aż ogromne połacie Antarktydy zaczynają po prostu znikać w morzu. Taki scenariusz od lat niepokoi naukowców badających przyszłość ziemskich lądolodów.

Badacze z MIT i Woods Hole Oceanographic Institution przeanalizowali ponad 15 tys. pomiarów lodowych urwisk. Odkryli, iż choćby gdy ogromne ściany lodu zaczynają gwałtownie się rozpadać, proces często zwalnia i ostatecznie ustaje. Istotne znaczenie ma nie tylko wysokość lodu, ale również to, co znajduje się pod nim i jak zmienia się jego grubość.

Lodowe ściany miały rozpadać się jedna po drugiej

Wzdłuż wybrzeży Antarktydy znajdują się ogromne lodowce, których część spoczywa na lądzie, a część unosi się na oceanie. Pływające lodowce szelfowe ograniczają tempo spływania lodu z wnętrza kontynentu. Gdy tracą masę lub rozpadają się, odsłaniają wysokie ściany lodu, które wcześniej były chronione przed bezpośrednim kontaktem z otwartą wodą.

Od lat naukowcy zastanawiają się, czy takie urwiska mogą zapoczątkować niekontrolowany rozpad lądolodu. Zjawisko określane jako Marine Ice-Cliff Instability, czyli niestabilność morskich klifów lodowych, zakłada, iż ściany przekraczające pewną wysokość stają się zbyt ciężkie, aby utrzymać własną konstrukcję. W wielu modelach za krytyczną granicę przyjmowano około 100 m ponad powierzchnią wody.

Gdy taka ściana pęknie, to lodowiec cofa się w głąb lądu, odsłaniając kolejną krawędź. o ile jest ona jeszcze wyższa, również może się zawalić. Powstaje reakcja łańcuchowa, której tempo mogłoby znacznie przekroczyć zwykłe topnienie lodu. Właśnie to jest jednym z powodów, dla których prognozowanie przyszłego wzrostu poziomu oceanów pozostaje tak trudne.

Scenariusz ten opierał się jednak przede wszystkim na symulacjach i stosunkowo niewielkiej liczbie bezpośrednich obserwacji. Naukowcy wiedzieli, jak lód powinien zachowywać się według obliczeń, ale nie mieli wystarczająco rozległych danych pokazujących, co rzeczywiście dzieje się z wysokimi urwiskami przez kolejne lata.

Satelita NASA zmierzył ponad 15 tys. lodowych urwisk

Zespół kierowany przez Caroline Needell wykorzystał pomiary wykonane dzięki satelity ICESat-2. Urządzenie NASA korzysta z wysokościomierza laserowego, który pozwala bardzo dokładnie określać wysokość powierzchni lodu. Badacze zestawili dane z lat 2019-2023 z pomiarami grubości lodu, głębokości wody i tempa odrywania się kolejnych fragmentów lodowców.

Łącznie przeanalizowali 15 330 obserwacji urwisk położonych na obrzeżach lądolodów Antarktydy i Grenlandii. Okazało się, iż przeciętna wysokość badanych ścian wynosi około 30 m. Konstrukcje przekraczające 100 m występują znacznie rzadziej, ale to właśnie one wzbudziły największe zainteresowanie naukowców.

Wśród najwyższych urwisk znalazły się ściany sięgające 127 m. Szczegółowa analiza wybranych lodowców wykazała, iż ich cofanie potrafi przebiegać szybciej, niż zakładały wcześniejsze modele. Naukowcy zaobserwowali jednak również coś, czego prosta wizja efektu domina nie przewidywała. Po gwałtownym okresie rozpadu lodowiec często odzyskiwał stabilność, a jego czoło ponownie przesuwało się w stronę oceanu.

Wyniki opisano w badaniu opublikowanym w czasopiśmie Science. Autorzy ustalili, iż sama wysokość urwiska nie wystarcza do określenia ryzyka jego rozpadu. Konieczne jest uwzględnienie całego otoczenia lodowca oraz zmian zachodzących w jego strukturze.

Pod lodem kryje się naturalny hamulec

Jednym z najważniejszych odkrytych mechanizmów jest wpływ ukształtowania podłoża. Gdy cofający się lodowiec dociera do miejsca, w którym skalne dno zaczyna się podnosić, to grubość znajdującego się nad nim lodu może maleć. W rezultacie kolejna odsłonięta ściana okazuje się niższa i bardziej stabilna. Naturalne wzniesienie działa więc jak próg spowalniający postępujący rozpad.

O znaczeniu ukrytej pod lodem rzeźby Antarktydy pisaliśmy już wcześniej na łamach Spider’s Web. Wcześniejsze badania pokazały, iż doliny i wzniesienia wpływają na kierunek oraz prędkość przemieszczania się lodowców. Nowe pomiary pozwalają nam jednak znacznie lepiej zrozumieć, jak podobne przeszkody mogą ograniczać gwałtowną utratę lodu.

Znaczenie ma tutaj również tempo, w jakim zmniejsza się grubość samego lodowca. Wysokie urwiska podczas rozpadu mogą stopniowo przekształcać się w niższe ściany, które nie są już tak podatne na zawalenie. Naukowcy wskazują także na mieszaninę pokruszonych gór lodowych i lodu morskiego gromadzącą się przed czołem lodowca. Taka masa może częściowo podpierać urwisko i ograniczać jego ruch.

Dodatkową rolę odgrywa tutaj głębokość wody. Wypór otaczającego oceanu pomaga podtrzymywać część ciężaru lodowej ściany, zmieniając naprężenia występujące w jej wnętrzu. Ostateczne zachowanie lodowca zależy więc od kilku współdziałających czynników, a nie od przekroczenia jednej, uniwersalnej wysokości.

Antarktyda przez cały czas traci lód. Trzeba więc poprawić prognozy

Wyniki badań nie oznaczają jednak, iż Antarktyda jest na pewno bezpieczna. Wręcz przeciwnie, naukowcy odkryli również, iż niektóre wysokie urwiska rozpadają się szybciej, niż przewidywały dotychczasowe symulacje. Naturalne mechanizmy stabilizujące ograniczały jednak dalszy rozpad w badanych przypadkach. Nie wiadomo, czy będą równie skuteczne w przyszłości, gdy temperatury oceanów wzrosną, a warunki panujące na krawędziach lądolodów ulegną zmianie.

Szczególne obawy przez cały czas dotyczą Antarktydy Zachodniej, gdzie znajduje się lodowiec Thwaites, którego przyszłość badają międzynarodowe zespoły naukowców. Cieplejsza woda podmywa tam lód od spodu, przyczyniając się do jego utraty i osłabiania struktur ograniczających odpływ lodu z lądu. Ewentualne przyspieszenie tego procesu miałoby konsekwencje dla poziomu mórz na całym świecie.

Badanie wskazuje przede wszystkim, jakie informacje trzeba uwzględniać w kolejnych prognozach. Sama wysokość lodowego urwiska nie wystarczy. Niezbędne są również dokładne mapy podłoża, pomiary grubości lodu i obserwacje tego, jak gwałtownie zmienia się jego struktura podczas cofania lodowca. Takie odkrycia zwiększają zaufanie do prognoz klimatycznych, czy raczej pokazują, jak wiele wciąż nie wiemy o zachowaniu ziemskich lądolodów?

*Źródło grafiki wprowadzającej: AntonyMoran, Getty Images Pro, Canva Pro / Canva Pro

Idź do oryginalnego materiału