Prywatna firma planuje uruchomienie europejskiej alternatywy dla popularnych na całym świecie rozwiązań takich jak amerykańskie Microsoft Office 365 (wersja w chmurze) czy Google Workspace. Podobną drogą poszedł szwajcarski Proton, znany wcześniej wyłącznie z szyfrowanej poczty, a w tej chwili także jako dostawca systemu dla firm w tym VPN i pakietu biurowego online. Wśród europejskich alternatyw jest także brytyjskie Collabora Online (collaboraonline.com), który może zastąpić Google Workspace, w tym doskonale integruje się z niemieckim Nextcloud (nextcloud.com) – to dostawca popularnej chmury do przechowywania plików, rozwinięta platforma online, która na pewno w jakimś stopniu może konkurować z Microsoft oraz Google. Collabora bazuje na pakiecie biurowym LibreOffice, który szatą graficzną jest upodobniony do Microsoft Word i Excel, aby większość ludzi mogła się w nim szybo odnaleźć. Działa online, są dostępne instalatory dla wszystkich systemów operacyjnych (Windows, Linux, macOS), ale nie jest to pełnoprawna aplikacja, a raczej coś w rodzaju PWA (wersja online na Desktop).
Collabora czerpie z chmury Nextcloud – w praktyce Nextcloud przechowuje pliki i zarządza użytkownikami, a Collabora to silnik edycji dokumentów (LibreOffice w przeglądarce). Rozwiązanie przeznaczone jest dla mikro, małych oraz dużych firm, a także użytkowników indywidualnych. Collabora to produkt komercyjny.
Z kolei Nextcloud nie rozwija własnego silnika edycji dokumentów, ale może być zintegrowane z Collabora dzięki rozszerzeń. Klienci końcowi mogą wybrać hostowanie Nextcloud na swoim serwerze lub u zewnętrznego dostawcy (polecamy wypróbowanie chmury NC na serwerach hetzner.com).
Generalnie Nextcloud oraz Collabora to dwa osobne rozwiązania, ale mogą być ze sobą połączone w zależności od wymagań danej firmy. o ile zachodzi potrzeba zbudowania miejsca na pliki firmowe, współdzielenie danych, operacje edytowania, tworzenie dokumentacji, szyfrowane rozmowy online, komunikator i wiele innych narzędzi do pracy grupowej, to na bazie Nextcloud można zbudować naprawdę solidną platformę. Co ważne – na serwerach firmowych, szyfrowanych lub na serwerach zewnętrznych.
W przypadku zarządzania Nextcloud, poprzez panel internetowy użytkownicy / pracownicy mogą mieć dostęp do własnych kont, współdzielić się plikami, czatem, kalendarzami, pocztą, zintegrować to wszystko z AI itd. Budowa własnych funkcjonalność jest bardzo prosta, bo realizowana jest poprzez aktywowanie potrzebnych w firmie rozszerzeń w panelu administratora instancji Nextcloud.
Office.eu – zapowiedź pakietu biurowego w Europie
Office.eu pozycjonuje się jako europejska alternatywa dla Microsoft 365 i Google Workspace. Właścicielem jest holenderska spółka EUfforic Europe BV, a jako założyciel i CEO publicznie występuje Maarten Roelfs, deklarując europejską jurysdykcję. Po analizie publicznie dostępnych materiałów widać jednak, iż nie mamy do czynienia z budową pakietu biurowego od zera, ale z usługą składającą się z istniejących rozwiązań open source, przede wszystkim ze wspominanym Nextcloud Hub oraz Collabora Online. Czyli Office.eu opisuje się jako pakiet dokumentów, arkuszy, prezentacji, poczty, kalendarza, plików i spotkań online. Na stronie projektu wprost pojawiają się obietnice o europejskiej własności, europejskim centrum danych, otwartym kodzie i zero obcej jurysdykcji.
Office.eu zamierza konkurować głównie prywatnością oraz bezpieczeństwem zorientowanym na europejskich klientów, a więc ochrona danych osobowych, kod open-source, kontrola kodu w rękach Europejczyków.
Office.eu nie jest nowym stosem aplikacji biurowych, ale usługą opartą na komponentach Collabora i Nextcloud. Łańcuch zależności można więc narysować następująco:
Office.eu → Nextcloud Hub → Collabora Online → LibreOffice.
Nextcloud od lat buduje narrację wokół odzyskiwania kontroli nad danymi, hostingu on-premises lub u lokalnych operatorów oraz bezpieczeństwa. Nextcloud stawia na kontrolę nad danymi, audyty, logi, szyfrowanie, bug bounty i rozwój w modelu otwartym. Co interesujące do roku 2030 NextCloud zamierza zainwestować 250 milionów euro w rozwój platformy. Przy tej okazji warto zapoznać się z informacją, jak publiczne instytucje w Europie zamierzają korzystać z Nextcloud. Wygląda na to, iż jest to najważniejszy projekt, w kierunku którym spoglądają urzędnicy.
Collabora wnosi do tego układu przeglądarkową edycję dokumentów, arkuszy i prezentacji. Firma określa swój produkt jako kontrolowany przez użytkownika, możliwy do integracji we własnej infrastrukturze lub przez partnerów hostingowych. Na stronie Collabora wprost pada też wypowiedź Franka Karlitscheka z Nextcloud, iż przeglądarkowa edycja dokumentów jest kluczowa dla alternatywy wobec Microsoft 365.
Część komentarzy w sieci przyjmuje Office.eu życzliwie jako usługę opartą na sprawdzonych komponentach. Inni są bardziej sceptyczni i wskazują, iż ze zrzutów ekranu oraz komunikacji marketingowej przebija raczej „opakowanie” istniejących rozwiązań niż powstawanie zupełnie nowego pakietu biurowego. Trzeba jednak przyznać, iż domena office.eu jest chwytliwa.
Bezpieczeństwo projektu
Brak także informacji w jaki sposób operator zamierza zabezpieczyć pakiet. Czy dane będą szyfrowane w spoczynku i w tranzycie, a jeżeli tak, to jakimi mechanizmami? Czy użytkownik / firma końcowa będą mieli opcje zarządzania kluczami? Czy administrator usługi będzie miał dostęp do treści? Czy nagrania ze spotkań, metadane kalendarza i załączniki pocztowe pozostają w jednej jurysdykcji także na poziomie kopii zapasowych i telemetrii? Czy AI, jeżeli zostanie wdrożone, będzie działać lokalnie, czy przez zewnętrzne modele?
Tych pytań pewnie będzie więcej, ale z perspektywy cyberbezpieczeństwa sam wybór Nextcloud i Collabora nie jest czymś podejrzanym. Wręcz przeciwnie, bo są to projekty dojrzałe i rozpoznawalne w Europie komponenty, używane także przez instytucje publiczne.
Europejski Inspektor Ochrony Danych już w 2023 r. informował o pilotażu Nextcloud i Collabora Online jako bezpiecznego środowiska współpracy. Nextcloud nie obawia się audytów, prowadzi program bug bounty, umożliwia kontrolę nad danymi i on-premises, natomiast Collabora eksponuje model integracji we własnej infrastrukturze. Czy Office.eu będzie w stanie dostarczyć zabezpieczenia klasy enterprise? Właściele muszą pokazać audyty, architekturę, referencje klientów, politykę reagowania na incydenty i wiele więcej, aby zyskać dużych klientów w Europie i poza kontynentem.
