W czasach pełnych zawirowań, jakich doświadczamy obecnie, szczególnej wagi nabiera odporność społeczna. Czym jest? To umiejętność radzenia sobie w trudnych okolicznościach, panowania nad stresem. Liczy się szybka reakcja zarówno z poziomu każdego człowieka jak i społeczeństwa, państwa. Dlatego warto przypomnieć, co o odporności społecznej mówiono w Senacie. I co z tego wynika.
Narada o Odporności Społecznej kontynuowała proces rozpoczęty w publikacji „Lekcje z kryzysu: rekomendacje systemowe”, w której eksperci Sieci Mapuj Pomoc opracowali wskazówki dla administracji publicznej i samorządów dotyczące ochrony obywateli. Wnioski zawarte w pracy zostały oparte o analizę działań pomocowych związanych z kryzysami w latach 2022-2025 (kryzys związany głównie z wojną na Ukrainie i sytuacja po wybuchu pandemii Covid-19).
Celem spotkania 10-11 lutego 2026 r. w Warszawie było m.in. wypracowanie wspólnego systemu komunikacji między instytucjami z różnych sektorów (administracji publicznej, służb, agend Organizacji Narodów Zjednoczonych w Polsce) i organizacjami społecznymi, który ma realnie i skutecznie funkcjonować w czasie kryzysu i poprawiać sprawność dialogu przed jego wybuchem.
Było to pierwsze tego typu spotkanie w Polsce, wcześniej jedynie poruszano temat odporności społecznej na mniejszą skalę. W debacie publicznej kwestia odporności społecznej pojawiła się najpierw w związku z pandemią Covid-19 w roku 2020, a potem w związku z wybuchem wojny na Ukrainie i zagrożeniami, jakie ze sobą niesie.
Organizatorem Narady była Sieć Mapuj Pomoc, która łączyła siły m.in. z Fundacją Batorego, Grupą PZU, Fundacją Orlen, Fundacją Ashoka – Innowatorzy Dla Dobra Publicznego oraz Fundacją Stocznia. Spotkanie zgromadziło przedstawicieli administracji publicznej, organizacji społecznych, samorządów oraz instytucji odpowiadających za reakcję w momentach kryzysowych (Caritas, Polski Czerwony Krzyż, Centrum Zarządzania Kryzysowego, Policja, itp.). Naradę podzielono na dwie części: pierwszego dnia odbyła się warsztatowa praca w grupach, drugiego – debata w Senacie RP.
Dlaczego postanowiono zwołać Naradę? Jakie były powody rozmów?
Chodzi o wzmocnienie m.in. odporności społecznej w sytuacjach kryzysowych oraz skuteczniejszą i szybszą pomoc osobom dotkniętym kryzysem.
Jak wynika z rozmów, planowane jest udoskonalenie koordynacji działań między instytucjami. Zwrócona została również uwaga na walkę z dezinformacją, aby eliminować fałszywe komunikaty, które wywołują jedynie panikę. Polepszeniu ma ulec działalność wolontariuszy, by mogli szybciej wspierać potrzebujących. Kwestia partnerstw lokalnych także ma zostać usprawniona, by instytucje publiczne, organizacje pozarządowe czy przedsiębiorstwa działające lokalnie mogły skuteczniej funkcjonować w związku z kryzysem.
Piszemy o Ludziach, a nie o władzy
Pokazujemy prawdę o przyczynach, nie o skutkach. Jesteśmy Twoim głosem. Wspieraj niezależność!
Przekaż darowiznę i stań się naszym współwydawcą
Dzień warsztatów – co się wydarzyło przy stolikach?
Pierwszego dnia narady pracowano warsztatowo.
Przy pięciu stolikach zebrało się około 100 osób – przedstawicieli agendy Organizacji Narodów Zjednoczonych, Ministerstwa Obrony Narodowej, Wojsk Obrony Terytorialnej, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, samorządów, środowisk akademickich i organizacji społecznych.
Rozpatrywano kwestię włączenia NGO-sów i organizacji społecznych do zespołów zarządzania kryzysowego na różnych szczeblach (np. wojewódzkim). Istotnym przede wszystkim była formalizacja współpracy między NGO-sami a poszczególnymi urzędami. Podkreślano rolę organizacji pozarządowych jako skutecznych ze względu na swoje lokalne zasoby oraz szybką mobilizację swoich działaczy w razie potrzeby.
Analizie poddano kwestię budowania długofalowej odporności społecznej, która oparta jest na edukacji kryzysowej. Rozmawiano o możliwości wprowadzenia lekcji udzielania pierwszej pomocy w szkołach i pracy oraz szkoleń z reagowania w sytuacjach kryzysowych oraz stabilizacji procedur (w tym eliminacji improwizowanych działań w czasie kryzysu).
Walka z dezinformacją i komunikacja publiczna też uznane zostały za istotne ze względu na fakt, iż fake newsy często wywołują w społeczeństwie panikę. Ważne jest budowanie zaufanych kanałów informacyjnych, także w środkach transportu publicznego.
Kolejną sprawą był wolontariat kryzysowy i jego koordynacja regionalna. Za najważniejsze uznano tworzenie sieci regionalnych koordynatorów w celu szkolenia wolontariuszy i gromadzenie informacji o lokalnych działaniach grup wolontariackich. Ważne, by wolontariat działał elastycznie i szybko, poza formalnymi procedurami ze względu na jak najszybszy czas reakcji i możliwość włączania obywateli do walki z kryzysem. Podkreślono znaczenie standaryzacji szkoleń tak, by każda jednostka skupiająca wolontariuszy miała jednolity i skuteczny plan działania w sytuacjach kryzysowych.
Zwrócono również uwagę na finansowanie tzw. stanu gotowości między kryzysami. Chodzi m.in. o utrzymywanie gotowości operacyjnej przez NGO-sy nie tylko w czasie kryzysu, ale i przed jego wybuchem.
Zarządzanie kryzysem nie wiąże się wyłącznie z logistyką i sprzętem, ale również z potrzebą budowania wzajemnego zaufania, sprawnej komunikacji oraz partnerstwem między różnymi podmiotami. W czasie kryzysu każdemu powinno zależeć na wzajemnej kooperacji, by jak najskuteczniej niwelować związane z nim zagrożenia.
Wypracowane postulaty i rekomendacje przedstawiono następnego dnia w Senacie RP.
Dzień debaty w Senacie RP – jaki jest rezultat?
Następnego dnia odbyło się posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Organizacji Pozarządowych i Społeczeństwa Obywatelskiego w Senacie RP. Przewodniczącymi debaty byli wicemarszałkowie Magdalena Biejat i Maciej Żywno.
Na posiedzeniu głos zabrali przedstawiciele fundacji, grup i organizacji (m.in. Jędrzej Witkowski z Centrum Edukacji Obywatelskiej, Grzegorz Gruca z Polskiej Akcji Humanitarnej, Anna Szymkowiak z Fundacji Akceptacja czy Patryk Zakrzewski ze Stowarzyszenia Demagog).
Najważniejsze kwestie, jakie zostały poruszone to:
- wzmocnienie edukacji dla bezpieczeństwa od najmłodszych lat;
- rozwój alternatywnych systemów łączności w sytuacjach awaryjnych;
- eliminacja problemu z dezinformacją poprzez udoskonalenie narzędzi do jej zwalczania;
- eliminacja luki w systemie ratownictwa medycznego (brak gotowości na masowe kryzysy typu wojna lub katastrofy na masową skalę);
- uelastycznienie systemu odporności społecznej w celu lepszego wykorzystywania oddolnych inicjatyw (odejście od państwa w roli koordynatora w czasie kryzysu na rzecz włączenia w koordynację samorządów, NGO-sów w struktury decyzyjne w celu szybszej reakcji na kryzys);
- ustalenie ról i procedur współpracy między administracją a NGO-sami.
Mocno podkreślono rolę NGO-sów oraz organizacji społecznych w kształtowaniu odporności społecznej państwa.
Wicemarszałek Senatu Magdalena Biejat stwierdziła, że: „Organizacje społeczne i społeczeństwo obywatelskie mają inne możliwości mobilizacji działania, których często nie mają bardziej skostniałe i sformalizowane instytucje państwowe. Jesteśmy tutaj po to, żeby doprowadzić do współpracy i połączenia tych zasobów, umiejętności i mocnych stron po to, żeby lepiej funkcjonować w przyszłości”. Możliwym jest wzmocnienie inicjatyw oddolnych, które by miały możliwość działania natychmiastowego, bez czekania na decyzję administracyjną i przechodzenia przez formalne, często skomplikowane procedury.
Wicemarszałek Maciej Żywno w podsumowaniu wskazał na już istniejące narzędzia i możliwości działania, takie jak Centralna Aplikacja Raportująca MSWiA (system raportowania o zagrożeniach, którego używają służby i instytucje odpowiedzialne za zarządzanie kryzysowe w Polsce). Zaznaczył również, że: „Trzeba wrócić do dobrego dofinansowania tych wszystkich działań i projektów, które generalnie budują społeczność lokalną i jej samoorganizację, bo tam, gdzie jest dobrze zorganizowana społeczność lokalna, tam poradzi sobie ona z różnymi tematami i zagrożeniami”. Zaapelował, aby NGO-sy związane z obronnością weryfikowały swoje zasoby sprzętowe oraz monitorowały i zgłaszały faktyczny ich stan po to, by administracja mogła skutecznie koordynować działania w związku z kryzysem.
Przedstawiciele administracji wyrazili gotowość do dalszej pracy nad wprowadzaniem programu dobrowolnych szkoleń obronnych dla obywateli. Zapowiedziano również kontynuację prac nad standaryzacją współpracy między NGO-sami a instytucjami państwowymi.
Przewodnicząca Sieci Mapuj Pomoc, Monika Miłowska, stwierdziła, że: „To jest pierwsze takie miejsce, pierwszy moment, kiedy mam poczucie, iż faktycznie my się wszyscy chcemy usłyszeć. Nie tylko powiedzieć, ale wzajemnie usłyszeć. Mam nadzieję, iż wszyscy czują, iż my – jako organizacje pozarządowe – w ogóle nie mamy ochoty atakować albo wytykać. My chcemy zobaczyć, jakie są luki i wspólnie zastanowić się na tym, co możemy zrobić lepszego, żeby nikt nie pozostał sam w sytuacji kryzysowej”.
Czy Narada o Odporności Społecznej może mieć realny wpływ na walkę z kryzysem?
Mimo iż podczas Narady podkreślano wielokrotnie kwestię istotności zaufania i współpracy, trudno jednoznacznie stwierdzić czy spotkanie będzie miało realny wpływ na walkę z kryzysem. To z pewnością kolejny etap rozszerzania działań i współpracy.
Pozytywne jest, iż temat odporności społecznej zyskał pozytywny odbiór w Senacie RP i zainteresowanie kontynuacją działań. Kolejnym krokiem może być faktyczne wdrażanie wypracowanych wskazówek. Wtedy będziemy mogli rzeczywiście stwierdzić, iż to nie były wyłącznie słowa bez pokrycia.
